Wstęp 2 — Wymowa i akcent
Ny fanononana sy ny izatra — Wymowa i akcent
Fitsipika ankapobeny — Zasada ogólna
Co do zasady wymawia się wszystkie litery. Wyjątkiem jest H, które jest zwykle nieme albo bardzo słabe.
Fanononana litera sasany — Wymowa wybranych liter
| Litera | Wymowa |
|---|---|
| E | jak é (polskie „e”) |
| G | twarde g, jak w „bagel” |
| J | jak dz |
| TR | jak w angielskim „tree” |
| DR | w przybliżeniu jak „dż” |
| O | jak u (polskie „u”) |
Ny izatra — Akcent toniczny
W wyrazach dwusylabowych akcent pada zwykle na pierwszą sylabę:
| Słowo malgaskie | Znaczenie | Wymowa |
|---|---|---|
| sary | obraz | sà-ri |
| seza | krzesło | sé-za |
Końcowe samogłoski wymawia się bardzo słabo — często prawie ich nie słychać. Np. tonga (przybył): o czyta się jak „u”, a końcowe a prawie znika → „tunga” / „tung”.
Feo sarotra — Trudne dźwięki
Poniżej najczęstsze pułapki dla Polaka, pogrupowane w trzy rodziny: dyftongi, grupy spółgłoskowe i prenazalizacja.
1. Zanatsoratra mikambana — Dyftongi (dwie samogłoski, jedna sylaba)
Najważniejsze: nie rozbijaj ich na dwie sylaby. roa to jedna sylaba „rua”, nie „ro-a”.
| Zapis | Brzmi mniej więcej | Przykłady |
|---|---|---|
| ao | „au”, często prawie polskie „o” | vaovao (nowy; wiadomości), lalao (gra, zabawa), vao (dopiero co) |
| oa | „ua” | roa (dwa), soa (dobry, piękny), noana (głodny) |
| eo | „eu” | feo (głos), eo (tu obok), teo (tam, przed chwilą), ireo (ci, te) |
| io | „iu” | io (ten, ta, to) — jedna sylaba, „iu” |
| ai / ay | „aj”, u wielu mówiących zlewa się w „e” | aiza (gdzie), maika (w pośpiechu), may (gorący, płonący) |
2. Renisoratra mikambana — Grupy spółgłoskowe (jeden dźwięk, nie dwa)
To są pojedyncze dźwięki, choć zapisuje się je dwiema literami. Polskie ucho słyszy tu dwie spółgłoski — i to jest właśnie błąd.
| Zapis | Jak to brzmi | Przykłady |
|---|---|---|
| tr | jak w angielskim „tree” — bliżej polskiego „czr” niż „tr” | trano (dom), tratra (klatka piersiowa), trondro (ryba) |
| dr | jak w angielskim „dry” — bliżej „dżr” niż „dr” | drafitra (szkic, plan). Na początku wyrazu rzadkie — najczęściej spotkasz je w środku, jako ndr |
| ts | polskie c | tsara (dobry), tsy (nie), ratsy (zły), tsotra (prosty) |
| j | polskie dz — nigdy polskie „j”! | jiro (światło, lampa), mijery (patrzeć), jamba (niewidomy) |
| z | polskie z | zaza (dziecko), zavatra (rzecz), Zoma (piątek) |
| s | polskie s, ale lekko szeleszczące — gdzieś między „s” a „sz” | sary (obraz), seza (krzesło), soa (dobry) |
| h | zwykle nieme albo ledwie słyszalne | ahoana (jak) → „a-ua-na”, szybko prawie „aóna”; mahay (umieć) → „maaj”; tahaka (jak, niczym) → „taak” |
3. Feo misy n na m eo aloha — Prenazalizacja (n/m doklejone z przodu)
W malgaskim n i m często przyklejają się z przodu do spółgłoski i tworzą z nią jeden dźwięk. Polak odruchowo rozdziela to na dwie sylaby (am-bo-ny) — a powinno wyjść jednym ruchem (a-mbo-ny).
| Zapis | Jak to brzmi | Przykłady |
|---|---|---|
| mb | „mb” jednym ruchem | omby (zebu, krowa), ambony (na górze), lamba (tkanina, chusta) |
| mp | „mp” | mpianatra (uczeń), mpampianatra (nauczyciel) |
| nd | „nd” | mandeha (iść), mandihy (tańczyć), andao (chodźmy) |
| ndr | „nd” + to retrofleksyjne r — w przybliżeniu „ndż” | andro (dzień), indrindra (zwłaszcza), mandry (kłaść się spać) |
| ng | „ng” jak w „bank” — nigdy oddzielne „n-g” | manga (niebieski), angano (bajka), mangatsiaka (zimno, zimny) |
| nj | „ndz” | onja (fala), anjara (udział, los), manjaitra (szyć) |
| nt | „nt” | manontany (pytać), manta (surowy, niedogotowany) |
| nts | „nc” | antsy (nóż), mantsy (bo, przecież), antsika (nasz — razem z tobą) |
| nk | „nk” | ankizy (dzieci), mankany (iść dokądś) |
Fandrika — Pułapki Polaka
- O to „u”. Najczęstszy błąd ze wszystkich. tonga → „tunga”, soa → „sua”, roa → „rua”.
- Y na końcu wyrazu to „i”, nie polskie „y”. sary → „sari”, izy → „izi”.
- J to „dz”, nigdy polskie „j”. jiro → „dziru”.
- H zwykle milczy. ahoana → „a-ua-na”, a nie „ahoana”.
- G jest zawsze twarde — nie zmiękcza się przed i/e. angano → „an-ga-nu”, nie „an-gia-nu”.
- Nie rozbijaj mb / nd / ng na sylaby. manga to „ma-nga”, nie „man-ga”.
- Tr i dr to pojedyncze dźwięki, a nie „t + r” i „d + r”.
- Końcowa samogłoska prawie znika — zwłaszcza w wyrazach na -ka, -tra, -na. misaotra → „misautr”.
Vakio mafy — Przeczytaj na głos. Zakryj prawą kolumnę i sprawdź się.
| Słowo | Czytaj mniej więcej |
|---|---|
| vaovao | vau-vau |
| trano | tranu (tr jak w „tree”) |
| jiro | dziru |
| omby | umbi |
| andro | andru (ndr jednym ruchem) |
| mijery | midzeri |
| ankizy | ankizi |
| ahoana | a-ua-na (szybko: „aóna”) |
| tsotra | cutr |
| onja | undza |
| misaotra | misautr |